हत्याको मुद्दामा सजाय नेपाल: राष्ट्रिय अपराध संहिता २०७४ को सम्पूर्ण मार्गदर्श
अपडेट मिति: ३१ मार्च २०८२
के तपाईं हत्याको मुद्दामा सजाय नेपाल बारे जानकारी खोज्दै हुनुहुन्छ? के तपाईंलाई राष्ट्रिय अपराध संहिता २०७४ अनुसार हत्या कसूरमा कस्तो सजाय हुन्छ भन्ने जान्न मन लागेको छ? के तपाईं वा तपाईंको परिवारजन कुनै हत्याको मुद्दामा सम्लग्न हुनुहुन्छ र कानुनी प्रक्रिया बुझ्न चाहनुहुन्छ? यस सम्पूर्ण मार्गदर्शनमा हत्याको मुद्दामा सजाय नेपाल का बारेमा विस्तृत रूपमा व्याख्या गरिएको छ।
नेपालमा हत्याको मुद्दामा सजाय नेपाल का व्यवस्थाहरू राष्ट्रिय अपराध संहिता २०७४ को दफा १७७ देखि १८५ सम्ममा उल्लेख गरिएका छन्। यस संहिताले हत्याका विभिन्न प्रकारहरूलाई कसूरको गम्भीरताको आधारमा वर्गीकरण गरेको छ र प्रत्येक प्रकारको हत्याको लागि फरक-फरक सजायको व्यवस्था गरेको छ।
नेपालमा मृत्युदण्डको व्यवस्था सन् १९९१ मा संविधान संशोधन मार्फत हटाइएको छ। अब हत्या कसूरमा मृत्युदण्डको सट्टा जन्मकैद (आजीवन कारावास) वा निश्चित अवधिको कारावासको व्यवस्था गरिएको छ।
दफा १७७ अनुसार कुनै व्यक्तिले अरूको ज्यान जानीबुझी मारेमा वा मर्ने गरी कुनै काम गरेमा त्यस्तो कसूरलाई ज्यान मारेको मानिन्छ।
सजाय: यस्तो कसूर गर्ने व्यक्तिलाई जन्मकैद (आजीवन कारावास) को सजाय हुन्छ।
विशेष व्यवस्था: दफा ४१ अनुसार निम्न अवस्थामा ज्यान मारेको कसूरमा आजीवन कारावास (जीवित रहेसम्म कैद) हुन्छ:
दफा १७९ अनुसार कुनै व्यक्तिले गम्भीर र sudden provocation (आकस्मिक उत्तेजना) का कारण आफ्नो आत्मसंयम गुमाएर provocation दिने व्यक्तिकै ज्यान मारेमा वा sudden quarrel (आकस्मिक झगडा) को क्रममा तत्कालै ज्यान मारेमा यस्तो कसूर मानिन्छ।
सजाय: १० देखि १५ वर्षसम्म कैद र १ लाख देखि १ लाख ५० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना।
दफा १८१ अनुसार कुनै व्यक्तिले लापरवाहीपूर्ण काम गरी ज्यान मारेमा यस्तो कसूर मानिन्छ।
सजाय: ३ देखि १० वर्षसम्म कैद र ३० हजार देखि १ लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना।
दफा १८२ अनुसार कुनै व्यक्तिले बेखबरपूर्ण (negligent) काम गरी ज्यान मारेमा यस्तो कसूर मानिन्छ।
सजाय: ३ वर्षसम्म कैद र ३० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना।
अकस्मात् मृत्यु: दफा १८२(३) अनुसार यदि कुनै काम गर्दा मृत्यु हुने सम्भावना कम हुँदाहुँदै पनि अकस्मात् मृत्यु भएमा ६ महिना देखि २ वर्षसम्म कैद वा २० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना वा दुवै सजाय हुन सक्छ।
दफा १८३ अनुसार कुनै व्यक्तिको हत्या गर्ने मनसायले प्रयास गरेमा यस्तो कसूर मानिन्छ।
सजाय: १० वर्षसम्म कैद र १ लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना।
| कसूरको प्रकार | दफा | न्यूनतम सजाय | अधिकतम सजाय |
|---|---|---|---|
| ज्यान मारेको (Intentional) | १७७ | जन्मकैद (२५ वर्ष) | आजीवन कारावास (छ अवस्थामा) |
| आवेशमा ज्यान मारेको | १७९ | १० वर्ष कैद + १ लाख जरिवाना | १५ वर्ष कैद + १.५ लाख जरिवाना |
| लापरवाहीले ज्यान मारेको | १८१ | ३ वर्ष कैद + ३० हजार जरिवाना | १० वर्ष कैद + १ लाख जरिवाना |
| बेखबरले ज्यान मारेको | १८२ | - | ३ वर्ष कैद + ३० हजार जरिवाना |
| हत्या प्रयास | १८३ | - | १० वर्ष कैद + १ लाख जरिवाना |
| आत्महत्या दुरुत्साहन | १८५ | - | ५ वर्ष कैद + ५० हजार जरिवाना |
दफा १८४ अनुसार आफ्नो संरक्षणमा रहेका नवजात शिशु, बालबालिका, अशक्त रोगी वा वृद्ध व्यक्तिलाई जीउ, ज्यानमा खतरा पुग्ने गरी फाल्ने, परित्याग गर्ने वा बेवास्ता गरी छोड्ने व्यक्तिलाई ३ वर्षसम्म कैद र ३० हजार जरिवाना हुन्छ।
यदि यस्तो परित्यागका कारण मृत्यु भएमा ७ वर्षसम्म कैद र ७० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना हुन्छ।
नवजात शिशुको विशेष व्यवस्था: यदि नवजात शिशु परित्यागका कारण मरेमा दफा १७७ बमोजिम जन्मकैद (ज्यान मारेको सरह) हुन्छ।
दफा १८५ अनुसार कुनै व्यक्तिले अरूलाई आत्महत्या गर्न उक्साएमा वा आत्महत्या गर्ने वातावरण बनाइदिएमा ५ वर्षसम्म कैद र ५० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना हुन्छ।
जन्मकैद (Life Imprisonment): दफा ४२ अनुसार साधारण अवस्थामा जन्मकैदलाई २५ वर्ष कैद को रूपमा गणना गरिन्छ।
आजीवन कारावास (Imprisonment until Death): दफा ४१ मा उल्लेख छ अपराधहरूमा जीवित रहेसम्म कैद भुक्तान गर्नुपर्ने हुन्छ।
नेपाली कानूनमा केही विशेष परिस्थितिमा हत्याको मुद्दामा सजाय नेपाल कम गर्न सकिन्छ:
हत्याको घटना भएपछि तुरुन्तै नजिकको प्रहरी कार्यालयमा उजुरी दिनुपर्छ। प्रहरीले २५ दिनसम्म हिरासतमा राखेर अनुसन्धान गर्न सक्छ।
अनुसन्धान पश्चात जिल्ला सरकारी वकिलको कार्यालयले अदालतमा अभियोग पत्र दायर गर्छ।
जिल्ला अदालतमा मुद्दाको सुनुवाई हुन्छ। प्रमाण, गवाही र वकालतनामाका आधारमा अदालतले फैसला सुनाउँछ।
अदालतको फैसलामा असन्तुष्ट भएमा ३५ दिनभित्र उच्च अदालतमा पुनरावेदन दायर गर्न सकिन्छ।
हत्याको मुद्दामा सजाय नेपाल बारे विस्तृत कानुनी परामर्श र प्रतिरक्षाको लागि Attorney Nepal PVT LTD ले विशेषज्ञ सेवाहरू प्रदान गर्दछ:
Attorney Nepal PVT LTD संग सम्पर्क गर्नुहोस् र हत्याको मुद्दामा सजाय नेपाल बारे विस्तृत जानकारी प्राप्त गर्नुहोस्।
नेपालमा हत्याको सजाय कसूरको प्रकृति अनुसार फरक हुन्छ। ज्यान जानीबुझी मारेमा जन्मकैद (२५ वर्ष) वा आजीवन कारावास (छ विशेष अवस्थामा) हुन्छ।
जन्मकैदमा २५ वर्ष कैद पछि रिहा हुन सकिन्छ, तर आजीवन कारावासमा जीवित रहेसम्म कैद भुक्तान गर्नुपर्ने हुन्छ।
हत्या गर्ने प्रयास गरेमा १० वर्षसम्म कैद र १ लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना हुन्छ।
गम्भीर उत्तेजनामा ज्यान मारेमा १०-१५ वर्ष कैद र १-१.५ लाख जरिवाना हुन्छ।
बेखबरपूर्ण कामले ज्यान मारेमा ३ वर्षसम्म कैद र ३० हजार जरिवाना हुन्छ।
अरूलाई आत्महत्या गर्न उक्साएमा ५ वर्षसम्म कैद र ५० हजार जरिवाना हुन्छ।
ज्यान जानीबुझी मारेको (हत्या) मुद्दामा सामान्यतया जमानत पाइँदैन। तर लापरवाही वा बेखबरले ज्यान मारेको जस्ता कम गम्भीर कसूरमा जमानत पाउन सकिन्छ।
केही विशेष परिस्थितिमा जस्तै कबुलियामा, मनोवैज्ञानिक दबाब, गलत पहिचान आदि आधारमा सजाय कम गर्न सकिन्छ।
नेपालमा हत्या कसूरमा कुनै पनि समयसीमा (limitation) लागू हुँदैन। कुनै पनि समयपछि मुद्दा दायर गर्न सकिन्छ।
Attorney Nepal PVT LTD ले हत्याको मुद्दामा अनुभवी कानुन व्यवसायीद्वारा प्रतिरक्षा, जमानत आवेदन, पुनरावेदन र क्षमा योग्य आधारमा सजाय कम गर्न आवेदन तयारी गर्ने सेवा प्रदान गर्छ।
अस्वीकरण: यो लेख हत्याको मुद्दामा सजाय नेपाल बारे सामान्य जानकारीका लागि मात्र हो। कानुनी सल्लाहका लागि कानुन व्यवसायीसँग परामर्श गर्नुहोस्। Attorney Nepal PVT LTD ले पेशेवर कानुनी सेवा प्रदान गर्छ तर कुनै विशेष नतिजाको ग्यारेन्टी दिँदैन।
April 05, 2026 - BY Admin