के तपाईं सार्वजनिक कम्पनी र निजी कम्पनी फरक बारे जानकारी खोज्दै हुनुहुन्छ? के तपाईं कम्पनी दर्ता गर्ने सोचमा हुनुहुन्छ र कुन प्रकारको कम्पनी उपयुक्त हुन्छ भन्ने निर्णय गर्नुपर्ने भएको छ? के तपाईंलाई कम्पनी ऐन २०६३ अनुसार यी दुई प्रकारका कम्पनीहरूबीचका कानुनी, सञ्चालन र पुँजीसम्बन्धी भिन्नताहरू थाहा पाउन मन लागेको छ? यस सम्पूर्ण मार्गदर्शनमा सार्वजनिक कम्पनी र निजी कम्पनी फरक का बारेमा विस्तृत रूपमा व्याख्या गरिएको छ।
नेपालमा कम्पनी ऐन २०६३ अनुसार मुख्यतया दुई प्रकारका कम्पनीहरू दर्ता गर्न सकिन्छ: निजी कम्पनी (प्राइभेट लिमिटेड) र सार्वजनिक कम्पनी (पब्लिक लिमिटेड)। सार्वजनिक कम्पनी र निजी कम्पनी फरक बुझ्नु कम्पनी दर्ता गर्नुभन्दा पहिले नै आवश्यक हुन्छ।
निजी कम्पनी भनेको एक सीमित संख्यामा शेयरधनीहरूले स्थापना गर्ने र जसको शेयर सार्वजनिक रूपमा बिक्री गर्न नपाइने कम्पनी हो। यसको नामको पछाडि "प्राइभेट लिमिटेड" वा "प्रा. लि." लेख्नुपर्छ।
सार्वजनिक कम्पनी भनेको जसले आफ्नो शेयर सर्वसाधारणलाई बिक्री गर्न सक्छ र जसको शेयर नेपाल स्टक एक्सचेन्जमा सूचीकृत हुन सक्छ। यसको नामको पछाडि "लिमिटेड" वा "लि." लेख्नुपर्छ।
| पक्ष | निजी कम्पनी | सार्वजनिक कम्पनी |
|---|---|---|
| न्यूनतम शेयरधनी | १ जना | ७ जना |
| अधिकतम शेयरधनी | १०१ जना | असीमित (कुनै सीमा छैन) |
निजी कम्पनीमा एक व्यक्तिले मात्र पनि कम्पनी स्थापना गर्न सक्छ (सिंगल शेयरधनी कम्पनी)। तर सार्वजनिक कम्पनीमा कम्तीमा ७ जना संस्थापक शेयरधनी आवश्यक पर्छ।
सार्वजनिक कम्पनी र निजी कम्पनी फरक सबैभन्दा स्पष्ट पुँजी आवश्यकतामा देखिन्छ:
| कम्पनी प्रकार | न्यूनतम चुक्ता पुँजी | दर्ता शुल्क |
|---|---|---|
| निजी कम्पनी | रु. १ लाख | रु. १,००० देखि रु. १६,००० सम्म |
| सार्वजनिक कम्पनी | रु. १ करोड | रु. १५,००० देखि रु. ३०,०००+ सम्म |
सार्वजनिक कम्पनीको लागि न्यूनतम रु. १ करोड चुक्ता पुँजी आवश्यक पर्छ, जबकि निजी कम्पनीमा रु. १ लाख मात्रै पर्याप्त हुन्छ।
निजी कम्पनी:
सार्वजनिक कम्पनी:
सार्वजनिक कम्पनी र निजी कम्पनी फरक सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पुँजी उठाउने क्षमतामा छ:
निजी कम्पनी:
सार्वजनिक कम्पनी:
सार्वजनिक कम्पनी र निजी कम्पनी फरक नियामक अनुपालनमा पनि स्पष्ट हुन्छ:
| अनुपालन क्षेत्र | निजी कम्पनी | सार्वजनिक कम्पनी |
|---|---|---|
| वार्षिक साधारण सभा | अनिवार्य | अनिवार्य र सार्वजनिक सहभागिता |
| वित्तीय विवरण | कम्तीमा ६ महिनाभित्र पेश | ४ महिनाभित्र पेश |
| तिमाही रिपोर्ट | आवश्यक पर्दैन | सेकुरिटीज बोर्डलाई आवश्यक |
| अडिट आवश्यकता | कारोबारको आधारमा | सबै कम्पनीको लागि अनिवार्य |
| सार्वजनिक खुलापन | सीमित | व्यापक खुलापन आवश्यक |
| सेकुरिटीज बोर्डको नियमन | लागू हुँदैन | पूर्ण अनुपालन आवश्यक |
सार्वजनिक कम्पनीहरूले सेकुरिटीज बोर्ड अफ नेपाल (SEBON) को नियमन र नेपाल स्टक एक्सचेन्जको सूचीकरण आवश्यकताको पालना गर्नुपर्छ।
दुवै प्रकारका कम्पनीहरूको लागि कम्पनी कर दर:
तथापि, सार्वजनिक कम्पनीहरूलाई केही कर छुट र सुविधाहरू उपलब्ध हुन सक्छ, विशेष गरी IPO जारी गर्दा र सार्वजनिक रूपमा शेयर बिक्री गर्दा।
कम्पनी ऐन २०६३ को दफा १२ अनुसार निम्न व्यवसायहरूका लागि सार्वजनिक कम्पनी हुनु अनिवार्य छ:
अन्य व्यवसायका लागि निजी कम्पनी वा सार्वजनिक कम्पनी दुवै विकल्प खुला छ।
निजी कम्पनीले आफ्नो साधारण सभाबाट विशेष प्रस्ताव पारित गरी सार्वजनिक कम्पनीमा रूपान्तरण गर्न सक्छ। यसका लागि:
सार्वजनिक कम्पनी स्वतः निजी कम्पनीमा रूपान्तरित हुन्छ यदि:
सार्वजनिक कम्पनी र निजी कम्पनी फरक बारे थप जानकारी र कम्पनी दर्ताको लागि Attorney Nepal PVT LTD ले निम्न सेवाहरू प्रदान गर्दछ:
Attorney Nepal PVT LTD संग सम्पर्क गर्नुहोस् र सार्वजनिक कम्पनी र निजी कम्पनी फरक बारे विस्तृत जानकारी प्राप्त गर्नुहोस्।
निजी कम्पनीमा न्यूनतम १ जना र अधिकतम १०१ जना शेयरधनी हुन सक्छन्। एकल शेयरधनी कम्पनी पनि स्थापना गर्न सकिन्छ।
सार्वजनिक कम्पनीमा कम्तीमा ७ जना शेयरधनी आवश्यक पर्छ। अधिकतम शेयरधनीको कुनै सीमा छैन।
निजी कम्पनीको लागि न्यूनतम चुक्ता पुँजी रु. १ लाख (एक लाख) तोकिएको छ।
सार्वजनिक कम्पनीको लागि न्यूनतम चुक्ता पुँजी रु. १ करोड (एक करोड) तोकिएको छ।
निजी कम्पनीले आफ्नो शेयर सर्वसाधारणलाई बिक्री गर्न पाउँदैन। शेयर स्थानान्तरण गर्दा सञ्चालक समितिको स्वीकृति आवश्यक पर्छ।
बैंकिङ्ग, बीमा, वित्तीय कारोबार, धितोपत्र बजार, निवृत्तिभरण कोष, र रु. ५ करोडभन्दा बढी पुँजी भएको दूरसञ्चार कम्पनीका लागि सार्वजनिक कम्पनी हुनु अनिवार्य छ।
हो, निजी कम्पनीलाई सार्वजनिक कम्पनीमा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ। यसका लागि साधारण सभाबाट विशेष प्रस्ताव पारित गरी कार्यालयमा निवेदन दिनुपर्छ।
सार्वजनिक कम्पनीले IPO जारी गर्दा, शेयर सूचीकृत गर्दा र वार्षिक रूपमा सेकुरिटीज बोर्ड अफ नेपाल (SEBON) को नियमन पालना गर्नुपर्छ।
कागजात पूर्ण भएमा निजी कम्पनी दर्ता गर्न ७ देखि १५ दिन र सार्वजनिक कम्पनी दर्ता गर्न १५ देखि ३० दिन समय लाग्छ।
Attorney Nepal PVT LTD ले कम्पनी प्रकार छनोट, दर्ता प्रक्रिया, कागजात तयारी, र कम्प्लायन्स सेवा प्रदान गर्छ।
अस्वीकरण: यो लेख सार्वजनिक कम्पनी र निजी कम्पनी फरक बारे सामान्य जानकारीका लागि मात्र हो। कानुनी सल्लाहका लागि कानुन व्यवसायीसँग परामर्श गर्नुहोस्। Attorney Nepal PVT LTD ले पेशेवर कानुनी सेवा प्रदान गर्छ तर कुनै विशेष नतिजाको ग्यारेन्टी दिँदैन।
April 05, 2026 - BY Admin